طیف اوتیسم
اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder – ASD) یک اختلال عصبی-رشدی است که بر مهارتهای اجتماعی، ارتباطی و رفتاری فرد تأثیر میگذارد. این اختلال از کودکی شروع میشود و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد اوتیستیک ممکن است نیاز به حمایت بیشتری داشته باشند، در حالی که برخی دیگر زندگی مستقلی دارند.
علائم اوتیسم در کودکان
علائم اوتیسم معمولاً در ۲ تا ۳ سالگی ظاهر میشوند، اما در برخی کودکان زودتر هم قابل تشخیص هستند. این علائم به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
۱. مشکلات ارتباطی و اجتماعی
• ناتوانی در برقراری تماس چشمی یا داشتن تماس چشمی محدود
• عدم تمایل به برقراری تعامل اجتماعی و بازی با همسالان
• تأخیر در رشد مهارتهای زبانی یا عدم استفاده از زبان برای ارتباط
• درک نکردن احساسات دیگران و نشان دادن واکنشهای غیرمعمول به هیجانات
• استفاده غیرعادی از حرکات بدن، مانند اشاره نکردن برای نشان دادن اشیا
۲. رفتارهای تکراری و علایق محدود
• انجام حرکات تکراری مانند دست زدن، تکان دادن بدن یا راه رفتن روی نوک پا
• حساسیت بیشازحد یا کمتر از حد به صدا، نور، لمس یا بوها
• پافشاری بر روالهای ثابت و ناراحتی شدید هنگام تغییر برنامهها
• داشتن علاقههای محدود و شدید (مثلاً تمرکز بیشازحد روی قطارها یا اعداد)
۳. مشکلات حسی
• برخی از کودکان اوتیستیک به صداهای بلند، نور زیاد یا لباسهای خاص حساسیت شدید دارند.
• برخی دیگر واکنش کمی به درد یا سرما و گرما نشان میدهند.

علل اوتیسم
اوتیسم علت دقیقی ندارد، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند:
۱. عوامل ژنتیکی
• تحقیقات نشان میدهد که عوامل ارثی یکی از مهمترین دلایل اوتیسم هستند.
• برخی جهشهای ژنتیکی با اوتیسم مرتبط هستند.
۲. عوامل محیطی
• عفونتهای دوران بارداری، کمبود اکسیژن هنگام تولد، سن بالای والدین و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی ممکن است احتمال اوتیسم را افزایش دهند.
تشخیص اوتیسم
اوتیسم توسط بهترین روانشناس کودک، متخصص مغز و اعصاب یا روانپزشک کودک تشخیص داده میشود. تشخیص بر اساس:
• مشاهده رفتار کودک
• مصاحبه با والدین
• استفاده از ابزارهای ارزیابی استاندارد (مانند تست M-CHAT برای غربالگری اوتیسم در کودکان ۱.۵ تا ۲ ساله)

درمان و مدیریت اوتیسم
اوتیسم درمان قطعی ندارد، اما با مداخلات زودهنگام، علائم آن قابل کنترل و بهبود است. درمانها شامل:
۱. رفتاردرمانی (ABA – تحلیل رفتار کاربردی)
این روش به کودک کمک میکند مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و رفتاری را یاد بگیرد و رفتارهای تکراری را کاهش دهد.
۲. گفتاردرمانی
برای بهبود مهارتهای زبانی و ارتباطی استفاده میشود. برخی از کودکان اوتیستیک از زبان اشاره یا ابزارهای ارتباطی جایگزین استفاده میکنند.
۳. کاردرمانی
به بهبود مهارتهای حرکتی، هماهنگی و استقلال در انجام کارهای روزمره کمک میکند.
۴. درمانهای حسی
برای کاهش حساسیتهای حسی و افزایش تحمل کودک در برابر محیط اطراف مفید است.
۵. حمایت آموزشی
کودکان اوتیستیک ممکن است به برنامههای آموزشی خاص با تمرکز بر روشهای یادگیری فردی نیاز داشته باشند.
۶. دارودرمانی (در صورت نیاز)
برخی علائم مانند اضطراب، بیشفعالی یا پرخاشگری را میتوان با داروهای تجویزشده توسط روانپزشک کنترل کرد.